Ứng dụng tế bào gốc trong nâng cao sức khỏe người cao tuổi

Lĩnh vực tế bào gốc và y học chống lão hóa đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong điều trị bệnh lý mạn tính, tái tạo mô và cải thiện chất lượng sống. Thực tế, lão hóa là một quá trình phức tạp và do nhiều nguyên nhân gây ra. Trong đó có thể kể đến bốn nguyên nhân chính bao gồm sự suy giảm và thiếu hụt tế bào gốc, suy giảm hệ miễn dịch, mất cân bằng hormone và thiếu hụt năng lượng tái tạo oxy hóa.

Trên thế giới, xu hướng y học tái tạo đã chuyển từ sử dụng tế bào gốc thô sang “tế bào gốc tinh” – tức các dòng tế bào đã được tinh lọc với độ tinh khiết cao, phù hợp từng cơ quan đích. Ngoài ra còn có exosome – các vi nang chiết xuất từ tế bào gốc – thay vì sử dụng toàn bộ cấu trúc tế bào. Gần đây, Harvard University cũng đã công bố nghiên cứu quan trọng về cơ chế lão hóa, chỉ ra vai trò cốt lõi của tình trạng viêm mạn tính. Chính quá trình viêm âm thầm này góp phần thúc đẩy lão hóa.

Trong bối cảnh đó, Bệnh viện Thống Nhất quyết định khai trương Trung tâm Y học Tái tạo Phục hồi, ứng dụng công nghệ tế bào gốc và y học hiện đại nhằm giảm triệu chứng, phục hồi chức năng, nâng cao chất lượng sống người bệnh.

Tại lễ khai trương ngày 26/2, PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc bệnh viện, cho biết trong giai đoạn đầu, trung tâm tập trung điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, đặc biệt là thoái hóa khớp và đau khớp mạn tính – những vấn đề phổ biến và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.

PGS.TS.BS Võ Thành Toàn, Phó giám đốc bệnh viện, giữ vai trò Giám đốc trung tâm, cùng đội ngũ chuyên gia cơ xương khớp, da liễu, phẫu thuật thẩm mỹ. Mỗi người bệnh được thăm khám, xây dựng phác đồ cá thể hóa. Theo lãnh đạo trung tâm, đây là bước tiến để bệnh viện hướng tới mô hình lão khoa toàn diện trong bối cảnh già hóa dân số tăng nhanh.

Thay vì chỉ điều trị khi bệnh nặng, trung tâm theo đuổi mô hình tích hợp đa chuyên khoa, chú trọng dự phòng và can thiệp sớm, giúp người bệnh “lão hóa thành công” – sống khỏe, sống chủ động. Song song điều trị, trung tâm đầu tư phòng lab nuôi cấy, bảo quản tế bào gốc và sản phẩm sinh học. Tương lai, y học có thể sử dụng tế bào gốc chọn lọc theo từng cơ quan hoặc exosome nhằm tăng hiệu quả, hạn chế tác dụng phụ. 

Theo PGS. Võ Thành Toàn, tái tạo và phục hồi không phải là khái niệm mới, nhưng trước đây hoạt động còn rải rác, manh mún ở nhiều chuyên khoa khác nhau. “Những năm gần đây, sự bùng nổ của y học tái tạo đã thôi thúc chúng tôi thành lập một trung tâm chuyên biệt, nhằm tạo ra cái nhìn tổng quan về tình trạng suy giảm chức năng cơ quan, từ đó xây dựng phác đồ phục hồi có hệ thống, bài bản,” PGS. Toàn nói.

“Chúng tôi muốn xóa bỏ thực trạng bệnh nhân khám chữa bệnh theo kiểu “mạnh ai nấy lo”: bác sĩ xương khớp chỉ tập trung vào xương khớp, bác sĩ da liễu chỉ xử lý vấn đề của làn da. Trung tâm sẽ đóng vai trò quy tụ, đánh giá toàn diện, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu về lão hóa. Dựa trên những đánh giá tổng thể đó, chúng tôi hướng đến mục tiêu giúp người bệnh đạt được trạng thái: lão hóa thành công”.

Những năm gần đây, các nhà khoa học tế bào gốc tại Việt Nam đang nỗ lực nghiên cứu, chứng minh tính hiệu quả của can thiệp tế bào gốc – sản phẩm từ tế bào gốc trong chống lão hóa, điều trị các biến chứng, bệnh lý xảy ra ở người cao tuổi.

Tại Hội nghị khoa học quốc tế lần thứ 14 “Tế bào gốc trong y học tái tạo và chống lão hóa”, GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm, Viện trưởng Viện nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ Gen, VinUniversity, đã công bố thí nghiệm lâm sàng bước đầu về điều trị hội chứng suy giảm sức khỏe ở người cao tuổi bằng tế bào gốc.

Có 5 dấu hiệu chính để biết một người đang bị mắc hội chứng này bao gồm giảm cân không chủ ý, mệt mỏi kéo dài, tốc độ di chuyển chậm, cơ lực tay yếu và hoạt động thể lực kém. Chỉ cần có 3 trong 5 dấu hiệu trên, người cao tuổi sẽ được đánh giá suy giảm sức khỏe.

“Hội chứng suy giảm sức khỏe làm tăng nguy cơ gặp biến chứng khi người cao tuổi mắc bệnh, chẳng hạn như ngã, có vết thương bị nhiễm trùng… Tỉ lệ mắc hội chứng này trên thế giới là 12 – 24% với những người trên 50 tuổi, còn tại Việt Nam là 11 – 22% với người trên 60 tuổi. Đây là tỉ lệ rất cao mà chúng ta cần quan tâm, can thiệp”, GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm nói.

Kết quả nghiên cứu bước đầu với người từ 60 đến 85 tuổi có các dấu hiệu chẩn đoán suy giảm sức khỏe cho thấy, sức khỏe của những người được tiêm tế bào gốc có sự cải thiện, cơ lực tay tốt hơn, tốc độ đi bộ cũng nhanh hơn so với những người không dùng tế bào gốc.

Ngoài ra, các bằng chứng quốc tế cũng cho thấy tế bào gốc và các thể tiết ngoại bào (extracellular vesicles – EVs) – là các cấu trúc nhỏ kích thước nano được tiết ra bởi nhiều loại tế bào khác nhau, bao gồm exosome – có thể cải thiện dấu hiệu lão hóa, phục hồi mô tổn thương, tăng cường trí nhớ ở mô hình Alzheimer và kéo dài thời gian sống. Hay Exosome là những “túi nano” có kích thước nhỏ nhất tham gia vào việc điều chỉnh các hoạt động sinh lý và bệnh lý, có khả năng tái tạo tế bào tổn thương…

Đồng tình, PGS.TS Nguyễn Đình Tùng, nguyên Phó giám đốc Trung tâm Ung bướu, bệnh viện Trung ương Huế, nhìn nhận công nghệ y sinh đang phát triển với tốc độ nhanh chóng, mở ra triển vọng can thiệp sâu hơn vào cơ chế lão hóa của cơ thể. “Những công nghệ từng bất khả thi trong quá khứ sẽ sớm trở thành nhu cầu tất yếu của tương lai, và việc làm chậm, thậm chí vượt qua giới hạn của quá trình lão hóa hoàn toàn có thể đạt được trong tương lai gần”, PGS.TS Nguyễn Đình Tùng nhận định.

Hiện Việt Nam hiện vẫn đang trong quá trình xây dựng mô hình quản lý liệu pháp tế bào gốc phù hợp. Nhiều vấn đề lâm sàng, tiêu chuẩn chất lượng trong ứng dụng tế bào gốc và các sản phẩm từ tế bào gốc vẫn còn đang bỏ ngỏ và cần tiếp tục nghiên cứu.

Trong thời gian tới, khi Bộ Y tế dự kiến ban hành các tiêu chí và hướng dẫn chuyên môn, lĩnh vực này sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển mạnh mẽ, bài bản hơn. Theo PGS.TS.BS Trần Công Toại, Chủ tịch Hội Tế bào gốc TP.HCM, hiện một số trường và viện nghiên cứu đã bắt đầu xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, kỳ vọng trong tương lai, tế bào gốc sẽ được ứng dụng rộng rãi và hiệu quả hơn tại Việt Nam.