Nhiều lao động bị vắt kiệt vì ‘KPI, deadline’

Hiện chưa có thống kê chính thức về thực trạng này tại Việt Nam. Song Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) ước tính trên thế giới, rủi ro tâm lý xã hội tại nơi làm việc góp phần gây ra hơn 840.000 ca tử vong liên quan đến công việc mỗi năm. Những vấn đề độc hại nhưng lại được xem là bình thường, như 35% lao động thế giới thường xuyên làm việc quá 48 giờ mỗi tuần; 18% từng bị bạo lực tinh thần.

Các yếu tố gây nguy cơ rủi ro tâm lý xã hội là căng thẳng do yêu cầu công việc, mất cân bằng giữa nỗ lực và sự ghi nhận, lo mất việc hoặc điều kiện việc làm bấp bênh, thời giờ làm việc kéo dài và bị bắt nạt tại nơi làm việc.

Theo ILO, ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân ngày càng mờ nhạt là nguy cơ tác động trực tiếp trải nghiệm làm việc mỗi ngày của người lao động, đặc biệt người trẻ đang chuyển tiếp từ giảng đường sang thị trường. Đánh giá của ILO được đưa ra trong tọa đàm Môi trường làm việc tâm lý – xã hội do ILO Việt Nam tổ chức ngày 12/5, tại Hà Nội.

Bà Hồ Thị Kim Ngân, Phó ban Quan hệ lao động, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, chia sẻ không chỉ người trẻ mà nhiều lao động lớn tuổi cũng gặp hàng loạt sức ép về cường độ công việc, làm thêm giờ. Môi trường lao động đang thay đổi quá nhanh do tái cấu trúc doanh nghiệp hay đòi hỏi năng suất cao. Sự bùng nổ của Al, doanh nghiệp chuộng ứng dụng này đôi lúc đẩy người lao động vào guồng quay công việc sâu hơn, liên tục chứ chưa chắc đã hỗ trợ hiệu quả.

“Nhiều lao động phản ánh rằng làm việc trong trạng thái lo âu, căng thẳng kéo dài, luôn phải kết nối 24h/7 và về đến nhà rồi vẫn không được nghỉ ngơi mà vẫn phải nhận việc từ người quản lý giao”, bà kể.

Theo đại diện Công đoàn, các yếu tố trên đều tác động đến sức khỏe thể chất, tinh thần lao động tại nơi làm việc. Chịu sự “giám sát” của KPI, deadline, phải báo cáo một cách thường xuyên khiến nhiều người mất ngủ, thậm chí mất kết nối với bạn bè, gia đình. Nhưng phần lớn họ không dám chia sẻ rằng đang mệt mỏi mà tự giấu đi, bởi nếu nói ra sợ bị đánh giá không đáp ứng được công việc, bị đưa vào “tầm ngắm” tinh giản.

“Ngày hôm nay bạn có ổn không? là câu mỗi người lao động nên thường xuyên tự hỏi để có câu trả lời cho chính mình. Những người đang kiệt sức không nên im lặng mà cần chia sẻ với bạn bè, thậm chí đồng nghiệp mà họ thực sự tin cậy, gặp chuyên gia để được tư vấn tâm lý”, bà khuyến cáo, cho biết thêm đầu tháng 5, Công đoàn đã lấy ý kiến chuyên gia tâm lý về việc nhận diện sức khỏe tâm thần cho người lao động nhằm có giải pháp cho vấn đề này.

Dưới góc độ lao động làm việc hơn 20 năm và trải qua nhiều vị trí, bà Trần Thị Hồng Liên, Phó giám đốc Văn phòng giới sử dụng lao động thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, chia sẻ có những ngày bà nghĩ “có nên trở dậy đi làm nữa không”. Thời điểm mà KPI lơ lửng trên đầu, ôm máy tính về nhà rồi lại ôm máy tính đến cơ quan. Sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc vì thế không phải là chuyện của riêng ai.

Đại diện VCCI nhận định trước đây nhắc đến môi trường làm việc an toàn là nghĩ đến bài trí đẹp không gian văn phòng, công sở, công xưởng, máy móc sắp xếp đúng quy trình, đảm bảo an toàn. Nhưng nay còn liên quan văn hóa doanh nghiệp, ứng xử giữa người với người, giữa cấp quản lý với nhân viên, giữa đồng nghiệp với nhau sao cho cùng chia sẻ trong quá trình làm việc.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp ngoài các phúc lợi về lương thưởng, giờ làm, đang dần quan tâm hơn tới sức khỏe tinh thần lao động tại nơi làm việc qua đào tạo nhân sự, quản lý cảm xúc trong công việc, đối thoại thường xuyên giữa người lao động với lãnh đạo công ty chứ không đơn thuần là khẩu hiệu.

“Để đảm bảo sức khỏe tinh thần cho lao động tại nơi làm việc không chỉ xuất phát từ phía doanh nghiệp, người lao động cần chủ động bày tỏ. Hai bên cùng lên tiếng, gặp nhau thì mới có thể giải quyết vấn đề”, bà nói.

Kết quả khảo sát công bố hồi đầu năm 2026 của một số nền tảng tuyển dụng cũng cho thấy người lao động ngày càng ưu tiên sức khỏe tinh thần trong môi trường làm việc. Báo cáo Thị trường việc làm Việt Nam trong bối cảnh mới do Cốc Cốc Research phối hợp Việc làm 24h cho kết quả 77% lao động được khảo sát cho biết sẵn sàng đánh đổi thu nhập để lấy môi trường làm việc lành mạnh, được tôn trọng và cân bằng hơn, đặc biệt là nhóm gen Z.

Hơn một nửa trong số này chấp nhận giảm khoảng 10% lương vì môi trường làm việc phù hợp; 25% chấp nhận đánh đổi ở mức cao hơn, cho thấy đây là nhóm đặc biệt ưu tiên sức khỏe tinh thần hoặc đang chịu áp lực nơi làm việc tiêu cực. Tỷ lệ phần nào phản ánh môi trường, văn hóa công ty và sức khỏe tinh thần đang dần trở thành tiêu chí then chốt trong lựa chọn và gắn bó nghề nghiệp. Những đánh giá tiêu cực về văn hóa doanh nghiệp là yếu tố đầu tiên khiến người trẻ sẵn sàng từ chối công việc dù mức lương hấp dẫn.

Dữ liệu của Navigos cũng chỉ ra 50% lao động trẻ lựa chọn môi trường làm việc thân thiện; 46% đề cao sự hỗ trợ từ cấp trên và chỉ 19% chọn ý nghĩa công việc. Còn TopCV cho biết gen Z là nhóm dẫn đầu sẵn sàng thay đổi công việc trong năm 2025 nhằm tìm kiếm môi trường làm việc tốt hơn hoặc cơ hội phát triển bản thân.

Hồng Chiêu